LuenTai Blog

ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ထီႇဢႅၼ်ႇထီႇ(TNT=The Notorious Tai)ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈတေႉမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈယိၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈ။ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ MTA ဝၢင်းၶိူင်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇမိူင်းတႆး ပွတ်းၵၢင်တီႈၼိုင်ႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼႂ်းSURA 1996 ၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးလင် မၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ ၸုမ်းၽူႈတွႆႇ ႁွၵ်ႈ ႁူပ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈမၼ်းလၢႆလၢႆႁူဝ်၊ ပႃးတင်းႁူဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉ (ပီႇပႃႇမႃႇၼႄႉ ပူဝ်ႇၶျုၵ်ႈယႂႃႇ) ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 1998။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸုမ်းထတ်းလိၵ်ႈ သႅၼ်ပၢႆး ၾၢၼ်ႊပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး တႃႇပီႈၼွင်ႉတင်းလၢႆ။

မိူဝ်ႈပီႊ 1962 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ 3 ဝၼ်း၊ ဝၢႆးလင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈ မီးယတီႈႁေႃမၼ်းၸဝ်ႈ မၢႆႁိူၼ်း(158)သဵၼ်ႈတၢင်းပွင်ႇတရီႇ(မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းထမ်ႇမၸေႇတီႇ) ဝဵၼ်းယၼ်ႇၵုင်ႇသေ တင်းၸႂ်တိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ ၼင်ႈၶီၸႂ် ပႂ်ႉထွမ်ႇၶၢဝ်ႇထွမ်ႇငၢဝ်းဝႆႉႁင်းမၼ်းၵေႃႉလဵဝ်။ ဢိင်ၼိူဝ် ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၸိူဝ်းပႃးမႃးၼႂ်း ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလႄႈသင်၊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇၼႂ်းဢွမ်လူမ်းလႄႈသင် လႆႈႁူႉငိၼ်း သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်းလူင် ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ဢူးၼူႉ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၶဝ် တင်းၼမ်။ ဢၼ်လၢၵ်ႇ လၢႆး ၼႂ်းၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႃးသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တွင်ႇပႅင်ႇ(ၼမ်ႉသၼ်ႇ)ၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီၸဝ်ႈ ႁူမ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သီႇပေႃႉၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၵေႃႉပဵၼ် ၼွင်ႉၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီတႄႉ ပႃးဝႆႉ။ (ၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶႃမိူၼ်ၵၼ်ဝႆႉ။)

ၵႃႊပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး တင်းသဵင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ႁဵတ်းသင် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်သိုၵ်း လူင်ၼေႇဝိၼ်း ဝႆႉၵိုတ်းၶဝ်သီႇၵေႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉ။

ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တွင်ႇပႅင်ႇတႄႉ ထဝ်ႈၵေႃႈထဝ်ႈ၊ ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးလီ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူႈတူင်ႉၼိုင်ပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆး မိူင်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၺွပ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွမ်းမိူင်း(ဢဵင်ႇၸွင်ႉဢၸူဝ်းယ) ၼၼ်ႉ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉတၼ်းႁဵင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးမႃးသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ် တင်းပူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇ ၺွပ်းၵေႃႈၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသူႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵေႃႈ တေမိူၼ်ၼႆ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉတၼ်းႁဵင်းႁူဝ်ပဝ်ႈမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ၶုၼ်ၽွင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ပဵၼ်ၵေႃႉတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၼႂ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်ပိူဝ်ႈ တႃႇၸဝ်ႈၾႃႉတႆး တေၸုၼ်ႉပွႆႇဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၺွပ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈယူႇ။

ၵူၺ်းၼႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇတႄႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႉ ပူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်းၸင်း သုတ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈႁူႉၸွမ်း။ လွင်ႈဝႃႈ ပူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်းယၢမ်ႈမၢႆၸႂ်ဝႆႉ ၼိူဝ်ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉႁူႉၸွမ်းလီ လီ။ ၵွပ်ႈၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင် ဢမ်ႇၺွပ်းၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇဢမ်ႇလႆႈ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈဝူၼ်ႉတႂ်ႈဝူၼ်ႉၼိူဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵႃးၵျိပ်ႉသီၶဵဝ်လမ်းၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢင်းႁေႃလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ် ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ တွတ်ႇမႃး ဝႆးၼႃႇ။ ယူႇတီႈၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ တူၺ်းၵႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လူင်းမႃး။ တူဝ်ၶိင်းယႂ်ႇမင်ႉ၊ သႃႇၼိူဝ်ႉၵမ်ႇလမ်၊ ၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းဝႆႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ၵင်ႈမၢၼ်ႇတႃဝႆႉ။ တီႈႁူဝ်မႃႇသိူဝ်ႈမၼ်း သႂ်ႇဝႆႉလႅမ်ႈၶမ်းသၢမ်လႅမ်ႈ။

‘ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်၊ ၸိုဝ်ႈၶႃႈႁွင်ႉဝႃႈ ပူဝ်ႇၼီႇ၊ လုၵ်ႉတီႈတပ်ႉၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း မၢႆ(2)တွင်ႇၵျီးမႃးဢေႃႈ။ ၼႂ်ၼႆႉၵွၺ်း တီႈႁေႃ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၵႃႈတီႈတွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ မီးၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသင်ၼႆ ၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ်တင်း လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ႁဝ်း “ၸၢႆးၸၢႆး”ၵွၺ်း။ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆမၼ်းလီလီႁေ ႁဝ်းၶႃႈ သိမ်းဢဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် ဢွင်ႇၵျီး လႄႈ ၵူၼ်းလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်မွင်ႇလုၼ်ႇ(ၽူႈၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း)ၶႃၾၢၵ်ႇၵႂၢမ်း မႃးတီႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဝႃႈ ဝႆႉၸႂ်ယဵၼ်ယဵၼ်လႄႈ၊ ယႃႇပေမႆႈၸႂ်သင်ၼႆ ၶႃႈဝႃႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သင်ႇၵႂၢမ်းမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တင်း ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီး တေလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊၵၼ်သေလွင်ႈလွင်ႈ၊ တေပဵၼ်လွင်ႈသင်ၵေႃႈ ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ႁူႉယူႇၼႆ ဝႃႇ။ ယွၼ်းမိူဝ်းၵွၼ်ႇၶႃႈ။ ၶႃႈတေလႆႈၶီႇလႅင်မိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသေ တေလႆႈမိူဝ်းထိုင် တပ်ႉပႃႉထူးဢေႃႈ။ ႁဝ်းၶႃႈႁွင်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သီႇ ပေႃႉၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇဝႆႉ တီႈၼၼ်ႉလႄႈ တေလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉမၼ်းၵွၼ်ႇ” ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆသေ ၼႅတ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇ ၵမ်းလဵဝ်။

ဝၢႆးလင် ၽူႈၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ပူဝ်ႇၼီႇမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ လႅပ်ႈတၢင်းႁၢင်ႊလီလပ်းသိင်ႇၸွမ်ႉႁွမ်ႉ တီႈဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇၼႆႉ တိူဝ်း ႁၢင်ႊလီလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ တွင်ႉၾႃႉလူင်ၵေႃႈ ဢဝ်ၵွၵ်းၼမ်ႉယႃႈပၢၼ်းသီ ၵူႊမဵဝ်းႁၢတ်ႇထွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵေႃႈ လူင်းၵႂႃႇတီႈ ပၢင်ႇယိူဝ်ႈယႃႈသေ ၼင်ႈဝႆႉတီႈတင်ႇငႅၵ်ႈ။

ၵႂၢမ်းဢၼ်ပူဝ်ႇၼီႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇၸႂ်လီလီယူႇ။ တီႈတေႉ ၶဝ်ဝႆႉၸႂ်လီငၢမ်းႁေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၺွပ်းမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တင်ႈၸႂ်ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းၵွၺ်း။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်၊ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵၼ်တင်း ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇ ၵျီးၼႆတႄႉ ၶဝ်တၵ်းတေၺွပ်းဢဝ်ၼႆၵႂႃႈ။ တေလႆႈမီးၶေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ႁူႉဝႆႉယူႇ။

မိူဝ်ႈပီႊ 1959 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် မႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇသေ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် လိုဝ်ႈၼွၼ်းတီႈႁူင်းႁႅမ်း ပျီႇထွင်ႇၸူႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇသဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ လႄႈ ႁႄႇပိၼ်ႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၵျီး ယၢမ်ႈမႃးတီႉတွႆႇတူၺ်း ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉတင်း ဢွင်ႇၵျီး ယၢမ်ႈၵႂႃႇမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၸွမ်းၵၼ်မႃး လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႂႃႇဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ တေပၼ် ၵႃႊသႄတႅၼ်းသိုၵ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီး ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်း၊ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း တၢင်တူဝ် မိူင်းတႆး။ မိူဝ်ႈမီးတီႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးမီးယၢမ်းတၼ်းၼႆ ၵႃႊပဵၼ်ၶမ်ႇပၼီႇလူင် ၸိူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵႃးမီႇၸူႇပီႇသျီႇၶဝ်လႂ်။ ၼိသ်ႉ သၼ်းၶဝ်လႂ် ႁွင်ႉႁပ်ႉၸုမ်းၶဝ် ၵႂႃႇၼၢႆႉၶလပ်ႉ တီႈဢၼ်မီးၼၢင်းၸၢင်ႊၵႃႈ ၵေးသျႃ(Geisha)ၶဝ် ႁပ်ႉတွၼ်ႈလုမ်းလႃးပၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢင်းၸၢင်ႊၵႃႈ ၵေႃႉၸိုဝ်ႈမီႇၶျီႇၵူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃလုမ်းလႃးၼႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉဢၢင်ႈႁွင်ႉမိူဝ်းထိုင်မိူင်းတႆး။ ဢွင်ႇၵျီးသမ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ၊ ဝႃႈဢမ်ႇထုၵ်ႇလႅပ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ထၢင်ႇဝႃႈဢွင်ႇၵျီးမီးၼမ်ႉၸႂ်လီတေႃႇမၼ်းႁေ ႁၢမ်ႈသီးမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢွင်ႇၵျီး တေဝၵ်ႉၵမ်လွင်ႈၼၼ်ႉ မႃးၵမ်ၵိၼ်းတေႃႇမၼ်းၼႆ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇ ဝႆႉသေဢိတ်း။

မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ႁူႉပွင်ႇၵႂႃႇလီလီယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး 34 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသင်သမ်ႉ လိူၵ်ႈမၼ်းႁွင်ႉၵႂႃႇ မိူင်းၵျႃႇ ပၢၼ်ႇ တႃႇၵႂႃႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈၵႃႊသႄတႅၼ်းသိုၵ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈပႃးၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵေႃႈ မၢၵ်ႈမီးမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ် ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၾၢင်ႉတူဝ်မႅၼ်ႈႁင်းၵွၺ်းယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တွမ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် သိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ၵမ်ႉၸွႆႈႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမိူင်းတႆး လႄႈ ၶုၼ်ၽွင်းၾႆႇၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ သိူင်ႇလပ်ႉသိမ်းဝႆႉ ဢမ်ႇလႆႈလူး။ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ တင်ႈၸႂ်ဢဝ်ၸိူၵ်ႈလၢမ်ႈဝႆႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းတင်း ႁိုင်။ ၶဝ်ႁူႉလွၵ်းဢူၼ်ႈၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ မေႃသူင်မိုတ်ႈငိုၼ်းၶမ်း၊ ဢႃႇၼႃႇ၊ လွင်ႈၵျေႃႇမူၼ်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လီလီငၢမ်းငၢမ်း။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၶိုၼ်းဝူၼ်ႉလွင်ႈၸိူဝ်းလႆႈႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃးၾီးယႅတ်ႉ(Fiat)သီမူၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ

တီႈမိူင်းဢီႇတလီႇမႃး လမ်းၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢင်းႁေႃလွႆးလွႆး။ လုၵ်ႉၼိူဝ်ၵႃးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉႁၢင်ႊလီႁၢင်ႊလဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ ယိပ်းတင်းထူင်ၼင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ လူင်းမႃး။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ်မေးၼၢင်းမႂ်ႇလီႁၵ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈ၊ ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ပႅၼ်ႇၼီႇတိပ်ႉ (Benny Tip)ႁိုဝ် ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉ။
ၸၢႆးငဝ်း ၵေႃႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊဝိၼ်းဢူး ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႊမေးၼၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ မေးၸဝ်ႈ ၾႃႉမိူင်းသူႈ ႁၢင်ႊလီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ဢူးၸၢႆးယီႈတိပ်ႉ ၵဵင်းတုင်။ ဢူႈ ဢူးၸၢႆးယီႈတိပ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ၸၢင်းၶိူဝ်းၵျူး ၸိုဝ်ႈဝႃႈမိသ်ႇတႂ်ႇၶူးပႃး(Mr.Cooper)။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉၼႆႉ ပႃးလိူတ်ႈၵျူးမၢတ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ႁၢင်ႊလီထူၼ်ႈၼႃႇ ယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသူႈ ၶုၼ်ၽွင်းၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉလႄႈၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ႁေႃလူင်ၵဵင်းတုင် မိူဝ်ႈပီႊ 1960 ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်း၊ ပႃးတင်းပွႆးတေႃႇပွႆးလွင်း ယႂ်ႇယႂ်ႇၵိုၼ်းၵိုၼ်းလူင်။ ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈၸၢႆးလူင် ၵေႃႉၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်သေ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်တိၼ်ႇမွင်ႇ၊ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် တဵင်းတူၵ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသိုၵ်းၶိၼ်ႇၸႃႇမုင်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၸွႆႈထႅမ်။ ဝၢႆးသေ ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈယဝ်ႉ ၶုၼ်ၽွင်းၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇ ၾႃႉ ၶႃႇပူႇဢွၵ်ႇၽူဝ်မေးမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁွပ်ႇဢဝ် ငိုၼ်းၶွၼ်ႇဢၼ်လႆႈတီႈပၢင်တေႃႇလွင်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ်ငေ မိူဝ်းမႃးတွင်ႇၵျီး။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉ ၵႂႃႇၸႂ်းလုၵ်ႈမေး ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေပွၵ်ႈ မႃး။ မေးႁၢင်ႊလီမၼ်း ပွၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ဢမ်ႇတၼ်းၾၢင်ႉတူၺ်း။ ၶိုၼ်းၶုၵ်းထူပ်းဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 1958 ၼႂ်းႁေႃမိူင်းသူႈ တီႈတွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ။

ႁေႃမိူင်းသူႈ တီႈတွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈသီၶၢဝ်သွင်ၸၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁႃၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉမႂ်ႇမႂ်ႇၼႆႉ မီးတီႈပၢၼ်းတၢပ်ႈလွႆၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းဝုၼ်ႇၵျီး ပွၵ်ႉယေႇဢေးၵုၼ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵႃးလီၵႃးငၢမ်း ၸွတ်ႇတဵမ်ဝႆႉ ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃမိူင်းသူႈ။ ၼႂ်းႁွင်ႈလုၵ်းလူင် ဢၼ် ဝၢႆႇၼႃႈဝႆႉ တၢင်းၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢိုတ်းၾၵ်းတူသေ ၼင်ႈပၢင်ၵုမ်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶၢဝ်ႇႁူင်မႃးဝႃႈ တပ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႊ တေသိမ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးသေ တေပၼ်ငိုၼ်းသႄတႅၼ်း တီႈၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် တင်းၼမ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးၼင်ႈ ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။

လွင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် တေလႆႈပွႆႇဢႃႇၼႃႇသေ မွပ်ႈယိုၼ်ႈပၼ် တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉဢၼ် ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ ယွမ်းႁပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမႁႃႇရႃႇၸႃႇ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇသေ မွပ်ႈယိုၼ်ႈပၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ၼႂ်းၵမ်ႇၾႃႇၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၸုၵ်းၸင်ႈၶတ်းၶႅင်လႆႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇတေႁပ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉ ငိုၼ်းသႄတႅၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈတွပ်ႇထဵင်မေႃးၵၼ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၶုၼ်ၽွင်း ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉတႄႉ တၢင်ႇၼေဝႃႈ သင်ပဵၼ်လႆႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ် ငိုၼ်းသႄတႅၼ်းၼႆႉ လီသေပိူၼ်ႈဝႃႈၼႆ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းၼမ်ငိုၼ်းသႄတႅၼ်း ဢၼ်မၼ်းတေလႆႈႁပ်ႉၼၼ်ႉ ဢေႇဝႆႉလႄႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ။)ထိုင်ပၢၼ်လုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်မႃး ၵူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၼေးဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶၢႆၵိၼ်မိူင်းတႆး။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇၵေႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢွၼ်ႇမိူင်းလဵၵ်ႉၶဝ် ၵေႃႉ ၼိုင်ႈသွင်ၵေႃႉၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်း။

ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇၵေႃႈ တၢင်ႇၼေဝႃႈ ငိုၼ်းဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းဢဝ်ၵွၺ်းလႄႈ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ႁႃဢဝ်ၵေႃႈလႆႈ။ သင် ၸိုဝ်ႈသဵင်လူႉၼဝ်ႈၵႂႃႇတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶိုၼ်းဢဝ်လႆႈၼႆယဝ်ႉ။
တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၸိူဝ်းတၢင်ႇၼေဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁပ်ႉဢဝ်ငိုၼ်းသႄတႅၼ်းၼၼ်ႉ ယွမ်းဢေႇလိူဝ်ၸဝ်ႈ ၾႃႉၸိူဝ်း ၶႂ်ႈႁပ်ႉငိုၼ်းသႄတႅၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵႃႊလႆႈတႅပ်းတတ်း တူၵ်းလူင်းၵၼ် တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ငိုၼ်းသႄတႅၼ်းၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းပွႆးၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ ၸူမ်းတေႉၸူမ်းဝႃႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်း တေလႆႈငိုၼ်းသႄတႅၼ်း ၼမ်လႄႈဢေႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။

ၵူၺ်းၼႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းတေလႆႈႁပ်ႉ ငိုၼ်းသႄတႅၼ်းသိပ်းသႅၼ်လူင်းတႂ်ႈတႄႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ငိုၼ်းတဵမ်တဵမ် ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်သေတႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸိူဝ်းတေလႆႈငိုၼ်းသႄတႅၼ်း ၼမ်လိူဝ်သိပ်းသႅၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈငိုၼ်းသိပ်းသႅၼ် ၵွၺ်း။ ဢၼ်ၵိုတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ႇၸိုင်ႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ဝႂ်ၶျႅၵ်ႉလၢႆလၢႆ။ (တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဝႂ်ၶျႅၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇ ၸၢင်ႊၸႂ်ႉထူၵ်ႈဢဝ်ငိုၼ်းလႆႈ။ မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထူၵ်ႈလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။)

မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ 5 ဝၼ်း ၶုၼ်သိုၵ်းလူင်ပူဝ်ႇၼီႇ ၽႅဝ်မႃးထႅင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈ။ မႃးႁပ်ႉႁွင်ႉၸဝ်ႈမၢၼ်ႇ ၾႃႉ ႁႂ်ႈၸွမ်းမႃးၵႅပ်ႉၼိုင်ႈၼႆဝႃႇ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁႅၼ်းၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၽႃႈၽႅၼ်ႇၶူဝ်းၼွၼ်းၼႆသေတႃႉ ပူဝ်ႇၼီႇ တွပ်ႇဝႃႈဢမ်ႇ တပ်ႈဢဝ်။ တၢမ်တူဝ်မၼ်း တေၶိုၼ်းသူင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ထိုင်ႁိူၼ်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵႃးၵျိပ်ႉ ပူဝ်ႇၼီႇ တၢင်ႇၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉသေ ဢွၵ်ႇဝၢင်းႁိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းတူမ်းၼႃႈသေ ၼင်ႈ ႁႆႈယူႇ ၼိူဝ်တင်ႇသူဝ်ႇၾႃႇ ၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။

ပူဝ်ႇၼီႇ ႁွင်ႉၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵႂႃႇတီႈ လုမ်းၽႄၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းပွင်ႇတရီႇၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ၼႂ်းလုမ်းၽႄ ၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်ၽူႈၵွၼ်းၸုမ်းၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်မွင်ႇလုၼ်ႇ ၼင်ႈပႂ်ႉဝႆႉ။ ၽိူဝ်ႇႁၼ် ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ၊ မွင်ႇလုၼ်ႇႁပ်ႉ တွၼ်ႈဝႃႈ “မႃးၶႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်၊ ၶႃႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၽႅဝ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီးတႄႉ ၵၢၼ်မၢင်ႉႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ႁႂ်ႈၶႃႈမႃးတၢင် တူဝ်ဢုပ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၼႆဝႃႇ။ သင်လူဝ်ႇၼႆ ၵပ်းၾူၼ်းႁွင်ႉမၼ်းၵေႃႈ လႆႈယူႇၼႆဝႃႇ”။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸီႉသင်ႇပူဝ်ႇၼီႇ ႁႂ်ႈၵႂႃႇပႂ်ႉဝႆႉတၢင်း ၼွၵ်ႈ။

မွင်ႇလုၼ်ႇ ၸၼ်သွႆႉလိၵ်ႈသီလႅင်လူင် ဢွၵ်ႇထူင်မၼ်းမႃး။ လိူၵ်ႈဢဝ် ၸေႈၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းပၼ် ၽၢႆႇၼႃႈၸဝ်ႈမၢၼ်ႇ
ၾႃႉယဝ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဝူၼ်ႉလီလီသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ်ၶႃႈလႄႈ။ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶႃႈထၢင်ႇဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈသပ်းလႅင်းၼေ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ႁဝ်းၼမ်ၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႇပေႁူဝ်ၶႅင်မိူၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၵျႃႇသႅင်ႇ သီႇပေႃႉၼၼ်ႉ ၵွၺ်းလႃႈ။ တပ်ႉသိုၵ်းႁဝ်းၶႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် လႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉၶႃႈလူး”ၼႆယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ယၵ်ႉတူၺ်းၽိုၼ်ၸေႈၼၼ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ၾႃႁူမ်ႇၵမ်ၸိုမ်းဢိုတ်းယဝ်ႉ ပၼ်ၶိုၼ်းမွင်ႇလုၼ်ႇ။ တင်းၵူမ်ႈႁူဝ်သေ တွပ်ႇၵႂႃႇလွႆးလွႆးဝႃႈ“ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ်လႆႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်”။ ၼႃႈမွင်ႇလုၼ်ႇ ၶဵင်ႈၶႅင်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ၊ ၸီႉသင်ႇၵူၼ်းမၼ်း “သူင်ႇၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၵႂႃႇမိၼ်ႇၵလႃႇတူင်ႇလႄႈ”ၼႆ ဢွၵ်ႇႁွင်ႈလုမ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။

ပၢင်သၢဝ်း ယေႇၵျီႇဢႅင်ႇဢၼ်မီးတီႈမိၼ်ႇၵလႃႇတူင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွၵ်ႈၶင် တႃႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ လူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ဢၼ်ႁၢႆႉ ၸႃႉတူၵ်းၵိၼ်းလိူဝ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၢင်းပၢင်သဝ်းၼၼ်ႉ မီးႁိူၼ်းမုင်းလဵၵ်းၵင်ႈလဵၵ်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသိပ်းႁႃႈထတ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 20 လင်။ ႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈတင်းလင်ၼိုင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၼႆ ဢဝ်သၢႆၼၢမ်လဵၵ်း ႁဵတ်းႁူဝ်ႉလွမ်ႉဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးႁူးလႅင်း လႄႈ ပေႃးယူႇၼႂ်းၼၼ်ႉႁိုင်မႃး ပဵၼ်ၵၢင်ဝၼ်းႁႃႉ ၵၢင်ၶမ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမေႃၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၵၢင်ဝၼ်း မႆႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႃႇ၊ ပေႃး ၵၢင်ၶမ်ႈသမ်ႉ ၵတ်းၵတ်းပေႃးသၼ်ႇ။

ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉလႆႈယူႇ တီႈပၢင်သဝ်းၼၼ်ႉ ႁိုင် 21 ဝၼ်း။ လႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇ ၶေႃႈထၢမ်မွၵ်ႈ 500 ၼမ်ပူၼ်ႉလိူဝ် ပၢင်တွပ်ႇ လိၵ်ႈၸၼ်ႉသိပ်း။ တႃႇတေတွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ်မႃးပၼ်တဵၼ်းသၢမ်လႅမ်ႈ။ ၶေႃႈထၢမ်ၶဝ်တႄႉ ၸွတ်ႇၸေးလီ ၼႃႇ။ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၼႂ်းတဵၼ်းသၢမ်လႅမ်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇတႅမ်ႈတွပ်ႇၶေႃႈထၢမ် ဝႆႉသွင်လႅမ်ႈ သေ ထႅင်ႈလႅမ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ ဝႆႉတႃႇပူႇၸႃႇၽြႃးယဝ်ႉ လိၵ်ႈၽြႃးၸိူဝ်းယၢမ်ႈတွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွတ်ႈႁေႃးၵူႊႁူဝ်သေ ဝႆႈၽြႃးၵူႊၶမ်ႈ။

ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ယူႇၼႂ်းလပ်းသိင်ႇ ယုမ်ႉယူႇႁင်းမၼ်း။ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းတႄႉ ဝူၼ်ႉဝႃႈ“ဢၼ်ၵဝ်ႁဵတ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽိတ်း သေဢိတ်း၊ ၶဝ်ၶႂ်ႈဢဝ်ၵဝ်တၢႆၵေႃႈတၢႆႁေလႃႈ၊ တိုၼ်းဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ်။ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇၵေႃႈ တေဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ်မိူၼ်ၵဝ်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်မႃး တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈတွင်ႇၵျီး ၵဝ်ႁူႉလွင်ႈမၼ်းလီလီယူႇ။ တူၺ်းႁၢင်ႊၵူၼ်းတႄႉ လႅပ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝႆႉလူဝ်လူဝ်၊ ၸႂ်မၼ်းတႄႉၶႅင်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။

ယဝ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉ လွင်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းမၼ်း “မေးၵဝ် ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃဢဝ်ၵၼ်ႁိုင်သွင်ပီႊၼၼ်ႉ လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ၵဝ် ၸၢႆးၸၢႆး ၶႃတေၸႂ်ထိုင်ၵဝ်တေႉၼႃႇယဝ်ႉ။ တေၸၢင်ႊလႆႈႁၼ်ၶဝ်ၶိုၼ်းယူႇႁႃႉ ၸၢတ်ႈၼႆႉ။ ပီႊၼႆႉ ၵဝ်ဢၢၼ်း ဢွၼ်ၸၢႆးၸၢႆး မႃးၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇၵေႃႈ တေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပီႊၼိုင်ႈသွင်ပီႊ ဢၢၼ်းသူင်ႇမၼ်းၵႂႃႇ ၽိုၵ်းၵၢၼ် တီႈၶမ်ႇပၼီႇၼိသ်ႉသၼ်း တီႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၽၢၼ်မႄႈမႃး ထိုင်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်မၢဝ်ႇႁၢတ်ႈႁၢႆးဢွၼ်ႇသိပ်းပၢႆသၢဝ်းၵေႃႈ သမ်ႉတေလႆႈပဵၼ် လုၵ်ႈၽၢၼ်ဢူႈထႅင်ႈယဝ်ႉ”ၼႆ။

ယဝ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉ လွင်ႈသိုပ်ႇဝူၼ်ႉလွင်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီး။ မိူဝ်ႈပီႊ 1959 ၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီး ႁွင်ႉ လႄႈ လုၵ်ႉတွင်ႇၵျီး ၶီႇလႅင်မိၼ်သေ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၽႅဝ်မႃးယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ၶိင်းယၢဝ်းလူင် လႃႉမိၼ်ႉ ဢဝ်ၵႃးမႃးႁပ်ႉမၼ်း တီႈၶူင်ႇ လႅင်မိၼ် မိၼ်ႇၵလႃႇတူင်ႇ။ ၶိင်းယၢဝ်းလႃႉမိၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မၢၼ်ႊမိူင်းၼိူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁေႃႁိူၼ်း မၢႆ(10)တီႈသဵၼ်ႈ တၢင်းပျီႇထွင်ႇၸူႉယဵၵ်ႉတႃႇ။ ၵူၼ်းပႂ်ႉႁိူၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်း၊ ၵူၼ်းၶပ်းၵႃးၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁူင်းႁႅမ်း တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ၵႂႃႇလိုဝ်ႈသဝ်း ၽွင်းၽႅဝ်တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် လူဝ်ႇသင်၊ ၵျိႃၵ်ႈသင်ၵေႃႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ်ႁႃပၼ်ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ယႂ်ႇမၼ်း၊ မိုတ်ႈၵိုဝ်းမၼ်းၵူႊၵေႃႉ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶိင်းယၢဝ်းလႃႉမိၼ်ႉ ႁပ်ႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ တၢင်ႇၵႃးၼိသ်ႉသၼ်း သႅတ်ႉတရိတ်ႉ သလုၼ်း သီၶွၼ်ႇမႃး ၽႅဝ်ႁူင်း သဝ်း။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉထၢမ်“လႃႉမိၼ်ႉ ၵဝ်တွင်ႉမႆႈၶဝ်ႈဢိူဝ်ႈ၊ မႂ်းႁူင်သင်ဝႆႉ”။ လႃႉမိၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ မၼ်း ဢမ်ႇလႆႈႁူင်သင်ဝႆႉ၊ ပူဝ်ႇၶျႃၵ်ႈဢွင်ႇၵျီး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တၢမ်တူဝ်မၼ်း တေတႃႉဢဝ်မႃးတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉသေ မႃးလဵင်ႉလူ ၸဝ်ႈၾႃႉ လူင်ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈႁူဝ်ၶမ်ႈ 7 မူင်းၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်ဢွင်ႇၵျီး ၶပ်းၵႃးသလုၼ်း ပႄးဢႄးယႂ်းသီလႅင် ႁင်းဢူးၸဵင်ႇဝိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီးယၼ်းၼၼ်ႉသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈႁူင်းသဝ်း။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ယူႇၼိူဝ်ၸၢၼ်းသေ လႆႈႁၼ်ဢွင်ႇၵျီးလႄႈၽူႈမၢႆမၼ်း လုၵ်ႉ ႁူဝ်ၵႃးလူင်းမႃး။ ၼၢင်းယိင်းသွင်ၵေႃႉသမ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းလင်ၵႃးလူင်းမႃး။ ၶိင်းယၢဝ်းလႃႉမိၼ်ႉတႄႉ လူင်းၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်း ယႅမ်ႉ၊ လဝ်ႈလီလဝ်ႈငၢမ်း ၸိူဝ်းဢၼ်တေႃႉတၢင်ႇမႃးၼိူဝ်ၵႃးၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၼင်ႈၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇၵျီး ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် တင်းၼၢင်းယိင်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ၸွမ်း မၼ်းမႃးသေ လၢတ်ႈဝႃႈ“ၵူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ပေႃႈမၢႆႈ ၶၢၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး”ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵေႃႈ ထၢမ်သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ဝႃး “ၵမ်ႉၵွၼ်ႇ၊ ဢၼ်သူႁွင်ႉႁဝ်းမႃးယၼ်ႇၵုင်ႇၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင်ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁူႉႁႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။

ဢွင်ႇၵျီးၵေႃႈ တွပ်ႇဝႃႈ“ဢဝ်လွႆးလွႆးၶႃႈလႄႈ၊ တင်းၵိၼ်တင်းဢုပ်ႇၵၼ်ၵႂႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵေႃႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁႃႉမၸဵင်ႇဢေး”ၼႆ သေ ႁႂ်ႈမၸဵင်ႇဢေး ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ၵမ်ႉထႅမ်။ မၸဵင်ႇဢေးၵေႃႈ တင်းယုမ်ႉၼေႁေ ငွၵ်းႁူဝ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်။

ၵိၼ်ၵိၼ်ႁေႁိုင်ၵႂႃႇ မွၵ်ႈသွင်ၸူဝ်ႊမူင်း ပၢင်ၶဝ်ၵေႃႈမူၼ်းမႃး။ လဝ်ႈသီႇသၶီႇ လႄႈ ပီႇယႂ်ႇၵေႃႈ လႆၶဝ်ႈတွင်ႉၶဝ် တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ယဝ်ႉလႄႈ သဵင်ၶူဝ်မၸဵင်ႇဢေး လၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၶိၵ်းၶိၵ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၵျီး သွပ်ႉသႅပ်ႉႁွင်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၶဝ်ႈၵႂႃႇႁွင်ႈတၢင်းၼႂ်း။ လုၵ်ႉၼႂ်းထူင်ပႃးမၼ်း ၸၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၸေႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၼိူဝ်ၽိူၼ်။ ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ လူတူၺ်းလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႃၵေႃႈၸိုၼ်ႈ၊ လူမ်းမဝ်းလဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ႁၢႆၸၢႆႇ ၵႂႃႇမူတ်း။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပႃးၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉၸမ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ် လွင်ႈဝႃႈ“ဝၢႆးလင် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉႁိုင်သိပ်းပီႊမိူင်းတႆး မီးသုၼ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႆႈၸွမ်းၼင်ႇ လၵ်းမိူင်းၵၼ်ႊ(10)ၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈၸႂ်၊ ၵဝ်ၶႃႈ ၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း မိူင်း မၢၼ်ႊတေႃႇၸူဝ်ႊသုတ်းပၢၼ်”ၼႆယဝ်ႉ။

ဢွင်ႇၵျီး တိုၵ်းသူၼ်းၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ“ဝူၼ်ႉတူၺ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်၊ ႁဝ်းၶႃႈ တေပၼ်သူ ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ၊ သင်သူဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆ ၶႂ်ႈၵႂႃႇယူႇမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်။ ႁဵတ်းသင် သူဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇၸွမ်း မီႇၶျီႇၶူဝ်ႇၼၢင်းၸၢင်ႊ ၵႃႈဢွၼ်ႇ ၵေးသျႃးတီႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉႁႃႉ။ ႁဝ်းထၢင်ႇတႄႉ မၼ်းႁၵ်ႉသူတေႉၼႃ”ၸိူင်ႉၼႆ။ ဢွင်ႇၵျီး လၢတ်ႈပႆႇတၼ်းသုတ်းၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ တတ်းၵႂၢမ်းထၢမ်ၶိုၼ်း။ “ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈႁူႇၾႃႉဝႃႈႁိုဝ်လႃႇ၊ မၼ်းပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် မိူင်းတႆးလူး၊ ႁဝ်းၵွၺ်းပဵၼ် ၵႅမ်ႁူဝ် ပဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။

ပူဝ်ႇဢွင်ႇၵျီး တွပ်ႇၵမ်းလဵဝ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇလူင်ႉလႅၼ်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵႃႊ ႁိုဝ်၊ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈထၢမ်တူၺ်းတီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသူႈ၊ ႁဝ်းၸႂ်ယႂ်ႇဢၢပ်ႈပၼ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ ၼႆဝႃႇ။ ယႃႇပေဝူၼ်ႉၼမ်ၶႃႈၼႃႉ ၸဝ်ႈ ၾႃႉလူင်။ တႃႇဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်း ၵူၼ်းၽိုၵ်းၵၢၼ် တီႈၶမ်ႇပၼီႇၼိသ်ႉသၼ်း မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တင်း မိသ်ႇ တႂ်ႇ သူႇၸူႇၵီး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် ၵုမ်ၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉလူး။ မိူဝ်ႈပီႊ 1958 ၼၼ်ႉၵွၺ်း မႃးလႄႇၵႂႃႇ ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တီႈတွင်ႇ ၵျီး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႄႇ။ ယင်းဢွၼ်မၼ်းၵႂႃႇတူၺ်း ၼႂ်းထုင်ႉသူၺ်ႇၺွင်ႇ တႃႇတင်ႈႁူင်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁႃႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တေႃႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵႃႈၼႆႉၵွၺ်းၶႃႈလႃႈ၊ လွင်ႈႁၵ်ႉႁွမ်ဢွမ်ႈပႅင်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ လွင်ႈလုၵ်ႈလွင်ႈလၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဢမ်ႇတပ်ႈမႆႈၸႂ်သင်လႃးလႃးယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။(ယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ ယိင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ မီႇၶျီႇၵူဝ်ႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉမိူင်းသူႈ ၼႆႉ ၼၢင်းဝူဝ်းတိပ်ႉ ပေႃးပုတ်ႈတႅၼ်းတီႈယူႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႆႇတၼ်းလႆႈၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈၵၼ်။)

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ မႃးမီးယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈၶင်ယေႇၵျီႇဢႅင်ႇ တီႈမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပေႃးထူၼ်ႈမႃးသၢဝ်း
ဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်တေသိုပ်ႇဝႆႉမၼ်း တီႈၼႆႉႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တေမွတ်ႇႁၢႆမၼ်းပႅတ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊလၢတ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢဝ်းဝၼ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ထၢင်ႇဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢဝ်းပီႊၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ၼႂ်းတပ်ႉၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးသူင်ႇၶဝ်ႈပၼ်။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ် သူၼ်းႁူၺ်း ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼၼ်ႉ တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် တင်းၵူၼ်းၵႃႈႁိူၼ်း။ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ တေပၼ်ငိုၼ်းၼိုင်ႈႁဵင်ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼၼ်ႉၵေႃး ၶိုၼ်းသွပ်ႉသႅပ်ႉ တွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်၊ ယႃႇဝႃႈတေၸၢင်ႊ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် ၵူၼ်းၵႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ၊ ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶဝ်ဢေႃႈ။ မၢႆမီႈၶဝ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႃႇၶႃႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ တႃႇၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တႄႉ မီးၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလီဢၼ်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးမိူဝ်ႈၽူၵ်ႈ တေဢွၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈၶွၵ်ႈဢိၼ်း ၸိင်ႇသေ ယူႇၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆဝႃႇ”ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးၶၢဝ်ႇၼႆႉၵွၺ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉလူင် ဢိုၼ်းသဵင်လမ်ႇၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶေႃႇၶေႃးၼိသ ၶျိဢႃရိ(တၢင်းသိူဝ်း ၸႂ်ၼႆႉ မီးၵႃႈၼႆႉ

လိူၼ်တႆး

(ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် Unicode) မိူဝ်ႈ 1/July/2017

ပီႊ 1947 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်း…။ တီႈမၢႆႁိူၼ်း(31)၊ သဵၼ်ႈတၢင်းသူၺ်ႇတွင်ႉၵျႃး၊ ဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁိူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်၊ လၵ်းတုင်းဢၼ်ဢိင်ၽႃတင်ႈတမ်းဝႆႉ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ထၢပ်ႈၼိူဝ်ႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လူမ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဝ်ႇ၊ သင်ၵေႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇတိူဝ်ႉၺႃးသေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလူမ်ႉၵႂႃႇႁင်းမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၢႆႈလူၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၶမ်းတၢႆတၢင် ၸဝ်ႈၾႃႉၸင်ႇတၵ်ႉ“ဢ လၢမ်ႇလူမ်ႉၵႂႃႇၼေႈ”ၼႆလႄႈ ၵုင်ႇဝႃႇရၵေႃႈ လၢတ်ႈၶိုၼ်းဝႃႈ“လူမ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇတင်ႈဝႆႉႁေလေႃႇ”ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ႁၼ်လၵ်းတုင်းတီႈၸဵင်ႇႁိူၼ်းလူမ်ႉၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းၸႂ်ဢၢႆႈၵျၢၼ်ႇ ၶမ်းတၢႆတၢင်ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇမဵဝ်း ၼိုင်ႈ၊ လႅပ်ႈႁူဝ်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ သၼ်ႇမႃးလူဝ်လူဝ်။ မၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၶမ်ႈဝႃႈ လႆႈမိပ်ႇၼူတ်ႈပၼ် ၽွင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၼွၼ်းလူလိၵ်ႈ ယူႇၼၼ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် သင်ႇဢၢႆႈၵျၢၼ်ႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ မီးၵၢၼ်ဢယေးယႂ်ႇ တေလႆႈၵႂႃႇလုမ်းၵၢင်ၼႂ် 9 မူင်း၊ လုၵ်ႉတင်ႈ ၼမ်ႉမႆႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၸဵဝ်းၸဵဝ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်းသေ လဵင်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈၵွၵ်းၼိုင်ႈ။ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးယူႇလီလႄႈ တိုၵ်ႉၼွၼ်းယူႇဝႆႉၼႂ်းၽႃႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း လၢတ်ႈၼေ ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း“ပေႃးတူၺ်းၸႃႇတႃႇ ၶႃႈတႄႉ ၶႃႈတေလႆႈတၢႆယဝ်ႉဝႃႇ၊ ၸွင်ႇယုမ်ႇယူႇၶႃႈႁႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်းၵေႃႈ ဝူၼ်ႉလီလီသေတွပ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ဢုၼ်ႇၸႂ်ၵႂႃႇဝႃႈ“မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းယင်းၶတ်းၸိုၼ်ႇယူႇလႆႈမႃး။ ပေႃးၼႂ်းၸႂ်ထၢင်ႇဝႃႈ ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ဢမ်ႇလီၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵူႉသူဝ်ႇသေဢၼ် ဢၼ် ၵမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇ ၸဝ်ႈႁဝ်း တေလီၶိုၼ်းမႃးယူႇ”ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵုမ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်း တီႈလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၶဝ်ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ၶုၼ် ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၸမ်း ပူဝ်ႇၶျႃၵ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်း ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ တၶိၼ်ႇမျႃႉ ၾၢႆႇငိုၼ်းတွင်း၊ ဢႅပ်ႇတူႇရႃႇၸၢတ်ႉ ၾၢႆႇပၢႆး ပၺ်ႇၺႃႇ လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း၊ ဢူးပႃႉဝိၼ်း ၾၢႆႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ ဢူးပႃႉၶျူဝ်ႇ ၾၢႆႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇ၊ မၢၼ်းပႃႉၶႅင်ႇ(ယၢင်းၽိူၵ်ႇ) ၾၢႆႇႁႅင်း ၵၢၼ်၊ ဢူးပႃႉၵျၢမ်း ၾၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ဢူးဢွင်ႇၸၢၼ်ႇဝေႇ ၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်း၊ ဢူးမျႃႉ ၾၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၾၢႆႇမိူင်း သၼ်လွႆ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးသူၺ်ႇပေႃႇ ၵေႃႈမီးဝႆႉၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်။
ပၢင်ၵုမ်တႄႇ မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ် 10း30 သေ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ဢူးဢူင်းမွင်ႇၶဝ်ႈမႃးသေ ႁၢႆး ငၢၼ်းဝႃႈၶုၼ်ၽွင်းလူင်မၼ်းဢွၵ်ႇတၢင်းဝႆႉလႄႈ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းလူင်မၼ်းသေ မီးလွင်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးၵၢင်ၼႂ်လုၵ်ႉပႆတၢင်း၊ ၶဝ်ႈၸွပ်ႇတူၺ်း ၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ပိူၼ်ႈၶၢႆၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ သင်ဝႃႈ ၼမ်လူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ်ၸိုင် မူၼ်ႉ မႄးမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈထုၵ်ႇ။ ပေႃးမီးတၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း တၢမ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇၸၢႆႇၵၢတ်ႇ။ ပေႃးပွႆးလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း၊ ပွႆးလိူၼ် သီႇတၢမ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ တူမ်ႈႁူင် ၵၢပ်ႈသွမ်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ။ ပေႃးၵႂႃႇတူၺ်းပွႆးၵေႃႈ ၵႆႉၵႂႃႇယူႇၶူၼ်းတူၺ်းၸွမ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇၶဝ်ၵွၺ်း။ ပေႃးတေဢွၵ်ႇတၢင်း ၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃး ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈပေႃႈမႄႈ၊ ၵၼ်ႇတေႃးသြႃႇၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼပ်ႉထိုဝ် ယဝ်ႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်း။
ပႃႇၵျႃႇဝႃႇ၊ တိင်ႇတုမ်းဝႃႇ သူင်ႇတွႆႇတိုင်ႈ။ လၢႆးၵေႃႈၶႅၼ်။ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉသၢင်းၵႅၼ်ႇ ၵႆႉၵႂႃႇၽိုၵ်းလၢႆး တီႈဝၢၼ်ႈ။ ၵၢၼ်လဵင်ႉလူတူဝ်သတ်းၼႆၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်သေ လဵင်ႉလူ ၸၢင်ႉ၊ မႃႉ၊ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး။ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇဢူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမူင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၽုၵ်ႇတင်းၼမ်။ ၼႂ်းၵႃႊၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝႄႈ လဝ်ႈ၊ ယႃႈ၊ ပူႉၵူႊပိူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႊၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၼႆႉ ၸမ်ၸႂ်တင်းၵူၼ်းမိူင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။

ႁူဝ်တီးမၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်

သႅၼ်ဝီလႄႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ၵွပ်ႈသႅၼ်ဝီ မီးမႃဢွၼ်တၢင်းလႄႈ ၶႃႈႁဝ်းယွၼ်းလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ သႅၼ်ဝီဢွၼ်တၢင်း ဢိတ်းၼိုင်ႈ (ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းလူင် လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၵမ်ႈၼမ် ႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ၽိတ်းႁိုဝ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ဝႆႉပဵၼ်ၸိူင်းထတ်းမၼ်းႁႄ)။

ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးႁဝ်းတေၼႄဝႆႉ ၸိုဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈယႂ်ႇယႂ်ႇ ပဵၼ်လၢၼ်ႉ၊ ပဵၼ်သႅၼ်၊ ပဵၼ်ပၼ်း၊ ပဵၼ်ၸႄႈ လႄႈ ပဵၼ်ၵဵင်းၸိူင်ႉၼင်ႇ

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈထွႆႈၵႂၢမ်း သႅၼ်ဝီ (သႂႅၼ်ႊဝီႇ)

ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇမၢင်ၽိုၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ- သႅၼ်ဝီ ထွႆႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇႁေႃႈ၊ ဢၼ်မႃးတီႈထွႆႈၵႂၢမ်းၶႄႇဝႃႈ- သႂႅၼ်ႊဝီႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ- ၸဝ်ႈမိူင်းၽူႈတၢင်ၼႃႈ ဝွင်ႉႁေႃၶမ်းၶႄႇ ၼႆၵၼ်၊ ၼႄသၢၵ်ႈသေႇဝႃႈ- တၢင်းမိူင်းတႆးလိုဝ်ႉ 12-ပၢၼ်းၼႃး ၵေႃႈ လႇႈၸိုဝ်ႈမိူင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ႁေႃၶမ်းၶႄႇတင်ႈပၼ် ဢၼ်မႃးတီႈၵၢမ်းၶႄႇႁေႃႈဝႃႈ သႂႅၼ်ႊဝီႇ မိူၼ်ၵၼ်၊ ၸၢဝ်းတႆးလိုဝ်ႉၶဝ် ယင်းႁွင်ႉဝႃႈ- မိူင်းသႅၼ်ဝီၾႃႉ ၼႆ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ ပေႃးမႃးတူၺ်း ၸိုဝ်ႈမိူင်းသႅၼ်ၾၢင် သႅၼ်ၸႄႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇၸိုင် သႅၼ်ဝီ ၼႆႉ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးၵွႆး၊ တေဢမ်ႇမႃးတီႈ သႂႅၼ်ႊဝီႇ ထွႆႈၵၢမ်းၵႂၢမ်းၶႄႇႁေႃႈၶဝ် (ၽူႈတႅမ်ႈ) ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လီသိုပ်ႇၶူၼ်ႉႁႃၵၼ်ထႅင်ႈယူႇ။

ဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈပိုၼ်းဝႃႈ တေလႆႈႁၼ်မီးလၢႆပၢၼ်ၼင်ႇၼႆ (1)သႅၼ်ဝီ ပၢၼ်ႁူဝ်တီးၼၼ်ႉ ႁွင်ႈထႅင်ႈၸိုဝ်ႈၼိုင်ႈဝႃႈ- ၵဵင်းသႅၼ်၊ ၵဵင်းဝီ(သႅၼ်ၸႄႈ ၵေႃႈဝႃႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင်မိူင်းမၢဝ်း ပၢၼ်ႁႅၵ်ႈ ၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇတင်ႈ(မႃးၵိၼ်) မိူဝ်ႈၶသ-957၊ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-2 (ၵဵင်းတူႈ ၵေႃႈႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉ တင်ႈမိူဝ်ႈၶသ-1420၊ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-3 ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းႁၢမ်ၾႃႉ တင်ႈမိူဝ်ႈၶသ-1594 လႄႈ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-4 လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ လႄႈၸၢၼ်း/ ၼိူဝ်ႈလႄႈတႂ်ႈ မိူဝ်ႈၶသ-1881 ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းဢူၼ်ႈယုပ်ႈ ပဵၼ်ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် သိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ (ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ၵေႃႈဝႃႈ၊ ၶသ 1549-1887) လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း (1881-1887) ၼင်ႈႁေႃမႂ်ႇတႄႉပဵ် (1914 ၼ်ွၼ်းၽေး 1916)၊ မႃးထိုင်ပီႊ-2014 ၼႆႉ လႆႈမႃးယဝ်ႉ 100-ပီႊတဵမ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈမႃးႁဵတ်းပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ် ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူသ်တိုၵ်းပႅတ်ႈ ဢၢမ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ဢၼ်သုၼ်ႇငမ်းၼိူဝ်မိူင်းတႆးမႃး ပဵၼ်ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ။

ႁေႃၶမ်းသႅၼ်ဝီ ပၢၼ်ထီႉ-2 လႆႈတူၵ်းယူႇပႃႈတႂ်ႈႁေႃၶမ်းၶႄႇ (ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶိူဝ်းႁိူၼ်းယူၼ်) ဢၼ်ၵၢႆၽၢၼ်ႇတႂ်ႈဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ႁေႃၶမ်းၼွင်သႄ (ၶိူဝႅးႁိူၼ်းတွၼ်ႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1445 လႄႈ လႆႈတူၵ်းယူႇပႃႈတႂ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ (ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ႁင်ႇသႃႇဝတီႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1556 ယဝ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ဢၢၼ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ (ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၵူင်းပွင်ႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1881 ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း (1881-1887)။

ၵူၼ်းမိူင်းထိုင် ၶုၼ်မိူင်း

ဢမ်ႇဝႃႈၶုၼ်မိူင်း ႁိုဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ် ပေႃးပဵ်ၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႈ တင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉယုင်ႈၼၼ်ႉ (ၵမ်ႉပႃႈၼမ်) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႆႇသႅင်ၽၼ်းၶမ်း။

ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထမ်းမလႃး လႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်းၼႄပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႆႉ ၸိူင်ႉၼႆတင်းၼမ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၶုၼ်ၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁၼ်ႉ (Han Dynasty 876-884 BC)၊ ၶုၼ်ၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းမိင် (Ming Dynasty 1911-1941 AD)၊ ၶုၼ်ၼပူဝ်ရိယၼ်ႊ (Naporean 1804-1814 AD) မိူင်းၾရ်ႊသဵသ်ႊ၊ ၶုၼ်ၸၼ်တၵုတ်ႉတ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းမူဝ်းရိယ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇၶုၼ်ဢသူဝ်းၵ (Chantagupt 315-330 BC) မိူင်းပႃတလိပုတ်ႉ (မိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်းယၢမ်းလဵဝ်)၊ ၶုၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇ (Anurutha 1044-1077 AD) ၽူႈတင်ႈမိူင်းပူးၵမ်ႇ၊ ၶုၼ်မၢၼ်ႈဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၽူႈတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၵူင်းပွင်ႇ (Kone Paung Dynasty 1751-1706 AD) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်သၵ်း ၵေႃႉယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းယူဝ်းယူဝ်းသေ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်း ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ လိုဝ်းၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းမႃး ၼႂ်းပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၵၼ် ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ။

ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးလၢႆလၢႆၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- (1)ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၼွင်သႄ (မိူင်းၼမ်ၸဝ်ႈ) မိူဝ်ႈၶသ 649 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ပဵၼ်ၸဝ်းႁႆႈၸၢဝ်းၼႃးၵွႆးသေ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ် ၶုၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၼွင်းသႄ (Nan Chou Dynasty)၊ (2)ၸဝ်ႈၸိူင်ႁၢၼ် ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၸႄႈလိုဝ်ႉ (ဝဵင်းၵဵင်းႁုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်း 12-ပၢၼ်းၼႃး မိူၼ်ၵၼ်) (3)ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းတိုင်းၶေႃ (မိူင်းမၢဝ်း - Mao Dynasty)) မိူဝ်ႈၶသ-764 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ဢၢႆႈၸၢဝ်းႁႆႈ ၸၢဝ်းၼႃးၵွႆး) (4)တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ (ၸၢဝ်းဢၢႆႈသႅင်ၶၢႆႇ၊ ၸဝ်ႈယီႈသႅင်ၵမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသၢမ်သႅင်သႂ်) ဢၼ်ႁုပ်ႉယိုတ်းဢဝ်မိူင်းပူးၵမ်ႇ (မိူင်းၼွင်ၵၢဝ်)သေ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်းဢႃႇဝ (Ava Dynasty) မိူဝ်ႈၶသ-1400 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ် ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းယၢင်း (ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယၢမ်းလဵဝ်) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးသႅင်ၶမ်းပၼ်းၼၼ်ႉ ၵွႆးမိူၼ်ၵၼ်။

ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ (ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း)ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသႃမၺ်းယူဝ်းယူဝ်းၵွႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႆႇသႅင်ၽၼ်းၶမ်းၼႆၼၼ်ႉ ပိုၼ်းမိူင်းမီးပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႆႉယူႇ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႂ်း 19-ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ

မႃးၼႂ်းပၢၼ်သႅၼ်ဝီ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢၼ်မိူင်းတႆးၵဝ်ႈႁႆးႁေႃ ၸမ်တေသုတ်းဝၢႆး (မွၵ်ႈၶသ 1700-1800)ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇတြႃးသေ ၶႂ်ႈပူတ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ တူၼ်လႂ်ပူတ်း၊ ၶႂ်ႈတင်ႈၽႂ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ဝႃႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်ၵႂႃႇၶင်ဝႆႉ ဝႅင်းႁိူၼ်းတီႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ႁဵတ်းၼႆ။

ၽွင်းၼၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ (ၶသ 1700-1800) ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈမိူင်းႁေႃၶမ်း 8-ၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းတႆး၊ ၵွႆးၵေႃႈဢမ်ႇမီးဢၢမ်းၼၢၸ်ႈသင် ယူႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁုၼ်ႇ (ဢယုၵ်ႉပျႃႉမိၼ်း) ၵွႆးသေ လႆႈၵႃႈလႆႈဝႅၼ်ၸွမ်းၵွင်ႁေႃၶမ်း မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ယူႇႁဵတ်းၼၼ်။

ၽွင်းၼၼ်ႉၸင်ႇမီး ၶုၼ်ဢိူင်ႇ ၽူႈဢမ်ႇယွမ်းၼွမ်းၸူး ဢၢမ်းၼၢၸ်ႈဢမ်ႇတြႃးႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉလႄႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၸူႉၸွမ်းၵူၼ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇတြႃးၶွင်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ သမ်ႉၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈမၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ၼမ်းႁူဝ်သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး 8-မိူင်းသေ ၶိုၼ်းမႃးၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသွင်ၶုၼ်သၢင်ႇၶဝ် ထိုင်မိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တႆးတေႃႇတႆး တိုၵ်းတေႃးၶႃႈၾၼ်းဢဝ်တၢႆတၼ် လိုၼ်းသုတ်းတေႃႇပေႃးလႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် တီႈဝဵင်းမိူင်းယႆ၊ ပႃႈၼႃႈၶုၼ်ၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈတႆး (ရှမ်းပြည်အရေးပိုင်း) ႁဵလ်းတပရၼ်ႉတ် (Mr Arther Hedding Hieldebrand)၊ ၽူႈၵွတ်းသၢႆသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းတပ်ႉသတႅတ်ႉမိၼ်း (တီႈမိူင်းသွၵ်ႇ - ဝဵင်းသွင်ႁူၺ်ႈ) ၶုၼ်သိုၵ်းတႃႊလီ (Lt. Deley) ၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်သွင်ဝဵင်းႁေႃၶမ်းသႅၼ်ဝီ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ/ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း) ၼႆမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ-03 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီႊ-1888 ၼၼ်ႉၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ထဝ်ႈမိူင်း၊ ပူႇႁဵင်၊ ပူႇၵၢင်ႉလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်တုၵ်းယွၼ်းၼႆယူႇ။

ၶေႃႈလူပ်းလင်ပွင်ႈၵႂၢမ်း

ဝၢႆးေသၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ ၽူႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵၼ်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ယဝ်ႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း သိုပ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသုိၵ်းမိူင်းေသ တိုၵ်းေတႃးႁၢဝ်ႉႁႅင်း ေတႃႇၶုၼ်ေႁႃၶမ်း မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ေပႃးယွမ်းၵၢၼ်ႉ၊ ယဝ်ႉမႃးယွမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ႄလႈ မႅင်ႇပၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် မိူင်းသႅၼ်ဝီၵဝ်ႇ (ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ) ဝႃႈ- ပႃႈၼိူဝ်ႄမႈၼမ်ႉယၢဝ် ႁ်ႂႈပဵၼ်ၼင်လိၼ်ၽွင်းငမ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း၊ ပႃႈတ်ႂႈႄမႈၼမ်ႉယၢဝ် ႁ်ႂႈပဵၼ်ၼင်လိၼ်ၽွင်းငမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ၸိူင်ႉၼႆ။

တင်ႈဢဝ်ပီႊၶသ-1885 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလူင်သႅၼ်ဝီ ၸင်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ် ပဵၼ်သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ (ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၽွင်းငမ်း) လႄႈ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း (ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ဢဝ်ဝဵင်းမိူင်းယႆ ပဵၼ်ဝဵင်းႁေႃၶမ်းသေ ၽွင်းငမ်း) မႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ဢိင်းၵလိတ်ႈ မႃးၵိၼ်မိူင်းတႆးမိူဝ်ႈၶသ - 1887 ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃႁၢင်ႈႁၢႆႉ တႆးတေႃႇတႆးတိုၵ်းၾၼ်းၵၼ်ထႅင်ႈၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပီႊ-1888 တင်းသွင်ၾၢႆႇ (သႅၼ်ဝီတႂ်ႈလႄႈၼိူဝ်) ၸင်ႇမႃးတူၵ်းလူင်းၵၼ် ပႃႈၼႃႈၶုၼ်ဢင်းၵိသျ်း (ၶုၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းတႆး) တီႈဝဵင်းမိူင်းယႆထႅင်ႈၵမ်းသွင် မိူၼ်ႁူႉၵၼ်ၵူႈၸဝ်ႈယူႇၼႆႉယဝ်ႈ။

ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ပဵၵ်ႉဝႃႈယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႈၸၢဝ်းႁႆႈၸၢဝ်ၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉ ၽူႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေၵေႃႈ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ဢဝ်မိူင်း ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉတႂ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ လႆႈပုတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ဢိင်းၵလိတ်ႈၶဝ်လႄႈ ၵိုင်ႇလီယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်၊ ပဵၼ်ၽူႈသၢၼ်ၶတ်း တိုၵ်းတေႃးဢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇြတႃးၶွင်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်မီးဢမ်းၼၢၸ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၵွပ်ႈၵူႈဢဝ်ဢမ်းၼၢၸ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆးမႃးၼိုင်ႈတွၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။

ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆးၵေႃႉႁူဝ်တီး ၸဝ်ႈၶမ်းယၼ်ႇၾႃႉ(1952) လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၽူႈၼမ်းၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (Shan State Army-SSA 1964) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈလီလၢင်းမၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း လွၼ်ႉလွၼ်ႉ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇ (ၸဝ်ႈသိူဝ်လိူင်ၾႃႉ) ၽူႈဢွၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ပႃႇတီႈမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ် ပဵၼ်ပႃႊတီႊဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈပီႊ-1971 ၊ တင်းပႃႊတီႊ SSPP ၊ တင်းတပ်ႉသိုၵ်း SSA ယင်းတိုၵ်ႉတင်ႈမၼ်ႈယူႇ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ယွင်ႁူၺ်ႈ (ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ) ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း မိူင်းသႅၼ် ဝီလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၸၢဝ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ ႁူမ်ႈတင်းၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆး ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၼင်ႈႁေႃတဵမ် 100-ပီႊ (1914-2014)ၼႂ်းပီႊ-2014 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်းမုၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီၵူၺ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ပဵၼ်တင်းၵုၼ်းမုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽူႈႁၵ်ႉလွင်ႈမီးြတႃး ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေလိုမ်း ၵၼ်သေၵမ်း။

 ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ၵူၼ်းႁုၼ်ႈလင် ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်းၼႆႉ-
(1)ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်- တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇသွၼ်ပၼ်ပိုၼ်းၶႃႈ၊ သႂ်ႇပၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းငၢၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁုၼ်ႈလင်ၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ် (ဢၼ်ပဵၼ်ၸုတ်းဢူၼ်ႈ/ ၸုၼ်းၶႅင်) ၼႂ်းပိုၼ်းမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ႁႂ်ႈၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်ၵၢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆးႁဝ်းၶႃႈ (မိူဝ်ႈဢွၼ်ႇမွၼ်) ၵႂႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၶၢဝ်းၵႆၼၼ်ႉလႂ်။

(2)ၼမ်ႉၸႂ်မႄးႁၵ်ႉၽွမ်ႉၸွႆႈ- တႃႇတေၵိူတ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ် မႄးႁၵ်ႉၽွမ်ႉၸွႆႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးမႄးၵၼ် (ပၼ်သတိၵၼ်) တႅၼ်းတီႈလၢႆးၼႄးၵၼ်၊ ဝႆႉၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၵၼ် တႅၼ်းတီႈၸင်းၵၼ် (ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ)၊ ၽွမ်ႉၵၼ်၊ ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် တႅၼ်းတီႈ ဢမ်ႇယွမ်းမၵ်းမၼ်ႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၵၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈႁႃသူႇၸႂ်းၵၼ်၊ ပၼ်ႁႅင်းၸ်ၵၼ်တႅၼ်းတီႈ ႁူပ်ႉသႂ်ႇၵၼ်ယူႇၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁၼ်ၵၼ်၊ ႁၼ်ၵၼ်တူၵ်းၵိၼ်းၵေႃႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇႁုၼ်ႈလင်ၶဝ် မေႃမီးၼမ်ႉၸႂ်ၽူႈၵူၼ်းလီ ဢၼ်မေႃမႄးၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၽွမ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈၵၼ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တိူဝ်းတွၼ်းၼၼ်ႉလႂ် မၼ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၵူႈၵေႃႉၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေလူင်းလိမ်းလႄႈ ၵွင်လင်ပႅတ်ႈၵၼ်သေၵမ်းၼႆ။

တီႈမႃး-တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း